ALKMAAR - Het Regionaal Archief Alkmaar bewaart een omvangrijke en bijzondere collectie fragmenten van handgeschreven boeken uit de middeleeuwen. Dankzij een recent digitaliseringsproject zijn deze fragmenten nu opgenomen in Fragmentarium, een internationale databank voor middeleeuwse handschriftfragmenten. Daarmee worden ze voor het eerst wereldwijd toegankelijk voor onderzoekers en andere geïnteresseerden.

De handschriftfragmenten zaten eeuwenlang verborgen in boekbanden. Boekbinders in de zestiende en zeventiende eeuw gebruikten zulke stukken perkament van middeleeuwse handschriften vaak om hun boekbanden te verstevigen. Via Fragmentarium is deze voorheen verborgen collectie nu door iedereen te bekijken.

Fragmentarium is een internationaal online platform waarop fragmenten van middeleeuwse manuscripten uit bibliotheken en archieven over de hele wereld digitaal worden verzameld en beschreven. Door deze losse stukken met elkaar te vergelijken, kunnen onderzoekers verspreid geraakte fragmenten met elkaar verbinden en soms zelfs verloren boeken (gedeeltelijk) reconstrueren. Zo konden eerder al fragmenten van een bijzonder elfde-eeuws Engels psalmenboek in de collectie van het Regionaal Archief gekoppeld worden aan delen van hetzelfde handschrift in Engeland, Duitsland en Polen.

Bladgoud en gezichtjes

Tientallen middeleeuwse handschriftfragmenten uit het Regionaal Archief Alkmaar zijn nu op deze manier toegevoegd aan Fragmentarium. Een van de mooiste voorbeelden is een reeks fragmenten uit een vijftiende-eeuws graduale, een kerkelijk zangboek. Op de stukken perkament zijn niet alleen middeleeuwse muzieknotatie en fraai versierde beginletters te zien, maar ook speelse tekeningen, zoals gezichtjes. De initiaal V bij een passage over de Hemelvaart is gedecoreerd met kleurrijke plantenmotieven en bladgoud. De fragmenten van dit handschrift waren binnen de collectie van het Regionaal Archief verspreid geraakt. Bij een eerdere restauratie waren verschillende stukken namelijk losgemaakt en afzonderlijk opgeborgen, terwijl twee andere bladen nog als versteviging in de zestiende-eeuwse boekband zaten. Op Fragmentarium zijn de fragmenten nu digitaal herenigd.

De fragmenten bekijken

De middeleeuwse fragmenten uit de collectie van het Regionaal Archief Alkmaar zijn hier te bekijken op platform Fragmentarium: https://tinyurl.com/fragmentarium